St.Albert’s Day

Op St.Patrick’s Day 1905, exact honderd jaar geleden dus, publiceerde Albert Einstein zijn eerste revolutionaire artikel, over het fotoelektrisch effekt, in Annalen der Physik (het Physical Review Letters van die tijd). Er is daarrond nu heel wat gedoe (‘het Einstein-jaar’) maar het loont de moeite even stil te staan bij de redenen waarom Einstein – volkomen terecht – het prototype van een genie geworden is:

In 1905 publiceerde hij drie artikels in Annalen der Physik, een over het fotoelektrisch effect, een over de Brownse beweging van deeltjes in een vloeistof, en een over speciale relativiteit. Elk van deze artikels wordt nu beschouwd een Nobelprijs op zich waard geweest te zijn: zijn stelling dat licht zich soms gedraagt als een deeltjessttroom (fotoelektrisch effect) gaf de aanzet tot de quantumtheorie; zijn theorieen over de Brownse beweging verzoenden de thermodynamica met (klassieke) statistische mechanica en was de aanzet voor het experimenteel bewijs dat atomen echt bestaan (geleverd door de Fransman Perrin die hiervoor zelf een Nobelprijs kreeg) en geen abstractie waren (zoals door velen indertijd aangenomen werd); en zijn artikel over speciale relativiteit tenslotte behoeft uiteraard geen krans.
Dus zelfs zonder de relativiteitstheorie zou Einstein een van de meest opmerkelijke wetenschappers van de vorige eeuw geweest zijn; en 1905 was zoals we weten enkel het begin: algemene relativiteit kwam een eind later.

En nu komt de clou: zijn gepubliceerd werk in 1905 had hij grotendeels in zijn vrije tijd uitgevoerd, aangezien hij toen – op 26-jarige leeftijd – een voltijdse job als technisch expert bij het Zwitserse patentenbureau had (in tegenstelling tot de mythe was dit overigens allesbehalve een minderwaardige job). En het is nog niet afgelopen: in datzelfde 1905 legde hij ook met succes een doctoraalthesis voor (met zijn werk in statistische mechanica als onderwerp) aan de universiteit van Zurich.

Als theoretisch fysicus had hij natuurlijk het voordeel geen dure of tijdrovende experimenten dienen uit te voeren; hij had de jaren voordien ook al een aantal andere artikelen in Annalen der Physik gepubliceerd, en dus reeds een zekere ‘track record’ opgebouwd (er werd ook een eerder voorgelegde doctoraalthesis van hem geweigerd), maar toch blijven Einstein’s exploten in 1905 voor algehele bewondering, met een lichte zweem van stupefactie zorgen; er zijn er niet veel die het hem gaan nadoen. Einstein’s ideeen waren trouwens, opnieuw in tegenstelling tot de mythe, redelijk eenvoudig, compact en bijzonder elegant geformuleerd. Om dezelfde impact te maken in 2005 zal een fysicus al moeten afkomen met een op een half blaadje papier passende ‘Grand Unified Theory’ – het vergeefs nastreven van dat laatste was natuurlijk de voornaamste frustratie van Einstein.


Creative Commons License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 2.5 License.
Overname van foto's en teksten toegestaan mits bronvermelding.